وَقَالَ الْعَبَّاسُ رَضِي اللهُ عَنْهُ: يَا رَسُولَ اللهِ، إِنَّ قُرَيْشًا جَلَسُوا فَتَذَاكَرُوا أَحْسَابَهُمْ بَيْنَهُمْ، فَجَعَلُوا مَثَلَكَ كَمَثَلِ نَخْلَةٍ فِي كَبْوَةٍ مِنَ الْأَرْضِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِنَّ اللهَ خَلَقَ الْخَلْقَ فَجَعَلَنِي مِنْ خَيْرِهِمْ مِنْ خَيْرِ فِرَقِهِمْ وَخَيْرِ الْفَرِيقَيْنِ، ثُمَّ تَخَيَّرَ الْقَبَائِلَ فَجَعَلَنِي مِنْ خَيْرِ قَبِيلَةٍ، ثُمَّ تَخَيَّرَ الْبُيُوتَ فَجَعَلَنِي مِنْ خَيْرِ بُيُوتِهِمْ، فَأَنَا خَيْرُهُمْ نَفْسًا وَخَيْرُهُمْ بَيْتًا.
«Эй Аллоҳнинг Расули,
қурайшликлар ўтириб, ўзаро насабларини эсладилар, сизни ердаги супуринди
ичидаги хурмога ўхшатишди», деди. Шунда Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Албатта, Аллоҳ
халойиқни халқ қилганда мени уларнинг энг яхшиларидан қилди. Энг яхши
фирқаларидан қилди. Икки фирқанинг яхшисидан қилди. Сўнгра қабилаларни танлади
ва мени энг яхши қабиладан қилди. Кейин хонадонларни танлади ва мени энг яхши
хонадондан қилди. Бас, мен нафс жиҳатидан ҳам, хонадон жиҳатидан ҳам уларнинг
энг яхшисиман», дедилар».
Шарҳ: Бу ҳадиси шарифда Пайғамбар соллаллоҳу
алайҳи васалламнинг энг яхши сулолалар сулбидан қандай тарзда дунёга келганлари
васф қилинмоқда. Бундан у зотнинг одам зотининг
энг афзали эканликлари кўриниб турибди.
عَنْ أَنَسٍ رَضِي اللهُ عَنْهُ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: أَنَا أَوَّلُ النَّاسِ خُرُوجًا إِذَا بُعِثُوا، وَأَنَا خَطِيبُهُمْ إِذَا وَفَدُوا، وَأَنَا مُبَشِّرُهُمْ إِذَا أَيِسُوا، لِوَاءُ الْحَمْدِ يَوْمَئِذٍ بِيَدِي، وَأَنَا أَكْرَمُ وَلَدِ آدَمَ عَلَى رَبِّي وَلَا فَخْرَ.
«Набий соллаллоҳу
алайҳи васаллам:
«Одамлар қайта
тирилтирилганларида мен уларнинг аввалгисиман. Тўпланиб келганларида мен
уларнинг хатибиман. Ноумид бўлганларида мен уларнинг хушхабарчисиман. Ул кунда
ҳамд байроғи менинг қўлимдадир. Фахр эмас-ку, мен Роббим ҳузурида одам
боласининг энг мукаррамиман», дедилар».
Шарҳ: Ушбу ҳадиси шарифда Пайғамбар соллаллоҳу
алайҳи васаллам фахр учун эмас, балки воқеъликдаги ҳақиқат бўлмиш ҳолатни васф
қилган ҳолда ўзларининг афзалликларидан бир нечтасини зикр қилмоқдалар.
1. «Одамлар қайта
тирилтирилганларида мен уларнинг аввалгисиман».
Яъни «Вақти соати
етиб, қиёмат қоим бўлиб, Аллоҳ таоло томонидан одамлар қайта
тирилтирилганларида мен уларнинг ичидан биринчи бўлиб тирилтириламан». Аввал
ҳам ўрганиб ўтганимиздек, бу улкан фазлдир.
2. «Тўпланиб келганларида
мен уларнинг хатибиман».
Яъни «Қиёмат куни
қайта тирилтирилган одамлар Роббилари ҳузурига тўпланиб келганларида мен уларга
қарата хутба қиламан». Албатта, ана шундай улуғ мақомда, маҳшарда, Аллоҳ
таолонинг ҳузурида қиёмат аҳлига қарата хутба қилиш ҳуқуқининг берилиши
ҳазилакам иш эмас. Бу ҳол Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг
Аллоҳ таолонинг ҳузуридаги мақомлари қанчалик улуғ эканлигини, у зот инсон
зотининг афзали эканлигини яна бир бор кўрсатади.
3. «Ноумид бўлганларида мен
уларнинг хушхабарчисиман».
Яъни «Одамлар қиёмат
даҳшатларини кўриб, ҳамма нарсадан умидларини узиб бўлганларида мен уларнинг
жаннатиларига хушхабар берувчиман».
Албатта, бу мақом
ҳам энг улуғ, ҳеч бир одам зотига насиб этмаган мақомдир. Пайғамбар соллаллоҳу
алайҳи васалламнинг ҳаммадан афзал эканликларини шунинг ўзидан ҳам билиб олса
бўлади.
4. «Ул кунда ҳамд байроғи
менинг қўлимдадир».
Бу маъно ҳам олдин
ўтган. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг «ҳамд байроғи менинг
қўлимдадир» деган гаплари «мен катта шафоатни қилганимда аввалгию охирги халойиқ
менга мақтов айтадир», деганларидир.
5. «Фахр эмас-ку, мен
Роббим ҳузурида одам боласининг энг мукаррамиман», дедилар».
Ҳа, Роббил оламин
ҳузурида Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламдан мукаррамроқ одам боласи
йўқ. Албатта, бу гапни Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам мақтаниш учун
айтган эмаслар, балки воқеълик шу. Бу эса ўз-ўзидан Муҳаммад мустафо соллаллоҳу
алайҳи васалламнинг энг афзал банда эканликларини кўрсатади.
«Ҳадис
ва ҳаёт» китобининг 19-жузи
Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитанинг
2021 йил 17 июндаги 03-07/3903-рақамли хулосаси асосида тайёрланди.
